Filmy edukacyjne ze scenariuszami lekcji, programy multimedialne i publikacje do realizacji programu wychowawczo-profilaktycznego: zdrowie psychiczne i stres, uzależnienia, przemoc i cyberprzemoc, zdrowe odżywianie. Na godzinę wychowawczą, edukację zdrowotną i zajęcia z pedagogiem lub psychologiem.

Dlaczego profilaktyka jest częścią edukacji włączającej?

Lęk, obniżony nastrój, kryzys w rodzinie czy kontakt z używkami mogą dotknąć każdego ucznia – sytuacja kryzysowa lub traumatyczna jest jedną z przyczyn specjalnych potrzeb edukacyjnych wymienionych w przepisach o pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Profilaktyka uniwersalna obejmuje wszystkich uczniów i wzmacnia czynniki chroniące, profilaktyka selektywna – uczniów z grup zwiększonego ryzyka, a profilaktyka wskazująca – uczniów, u których pojawiły się pierwsze objawy problemów.

Program wychowawczo-profilaktyczny – co mówią przepisy?

Każda szkoła realizuje program wychowawczo-profilaktyczny, obejmujący treści i działania wychowawcze skierowane do uczniów oraz działania profilaktyczne skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców. Program opracowuje się na podstawie corocznej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, z uwzględnieniem czynników chroniących i czynników ryzyka; uchwala go rada rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną (art. 26 ustawy – Prawo oświatowe).

Od 1 września 2026 r. edukacja zdrowotna jest przedmiotem obowiązkowym w klasach IV–VIII szkoły podstawowej (1 godzina tygodniowo) oraz w dwóch klasach szkoły ponadpodstawowej; zajęcia z zakresu zdrowia seksualnego pozostają nieobowiązkowe. Przedmiot obejmuje m.in. zdrowie psychiczne i profilaktykę uzależnień, dlatego materiały profilaktyczne mogą wspierać także te lekcje. Szkoły stosują też standardy ochrony małoletnich, które określają m.in. zasady reagowania na krzywdzenie dziecka.

Sygnały, na które warto zwrócić uwagę

–       wycofanie, utrata zainteresowań, wyraźny spadek wyników w nauce, częste nieobecności,

–       zmiany snu, apetytu i wyglądu; częste dolegliwości bez wyraźnej przyczyny,

–       drażliwość, wybuchy złości, podejmowanie ryzykownych zachowań,

–       wypowiedzi o bezsensie życia, ślady samookaleczeń – w takiej sytuacji nie zostawiaj ucznia samego, poinformuj pedagoga lub psychologa szkolnego i rodziców zgodnie z procedurą szkoły, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112.

Uczniom warto podawać numery pomocy: 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży oraz 800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka.

Jak prowadzić zajęcia profilaktyczne, które działają?

–       opieraj działania na diagnozie potrzeb w szkole, a nie na przypadkowo wybranym temacie,

–       zamiast straszenia skutkami – rozmowa, praca w grupach i ćwiczenie umiejętności: odmawiania, radzenia sobie ze stresem, proszenia o pomoc,

–       planuj cykl zajęć zamiast jednorazowego apelu lub prelekcji,

–       angażuj rodziców – część materiałów można wykorzystać na zebraniach,

–       korzystaj z programów o potwierdzonej skuteczności (np. z Systemu rekomendacji programów profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego), a filmy i scenariusze traktuj jako ich uzupełnienie.

Jakie materiały wybrać?

Zdrowie psychiczne, stres i relacje

Filmy i scenariusze Multieducatio „Zdrowie psychiczne – jak o nie dbać w wieku szkolnym”, „Smutno mi, chociaż nie wiem czemu” (depresja, nerwice, lęki), „Stres – wróg czy sprzymierzeniec?” oraz „Ja, moi koledzy a grupa rówieśnicza” pomagają rozmawiać z uczniami o emocjach i szukaniu pomocy. Eduterapeutica Lux Problemy wychowawcze. Emocje i Szkolny Trening Uważności uczą rozpoznawania emocji i wyciszenia.

Uzależnienia

Pakiety o dopalaczach, alkoholu, e-papierosach i napojach energetyzujących (filmy, scenariusze i wersje na tablicę interaktywną), „Bez używek, czyli zdrowo” dla młodszych uczniów, „Pułapki nowoczesnych technologii” o nadużywaniu telefonu i internetu oraz program Eduterapeutica Lux Problemy wychowawcze. Uzależnienia.

Przemoc, cyberprzemoc i bezpieczeństwo

„Przemoc niejedno ma imię”, „Jak być bezpiecznym w Internecie?”, „Zagrożenia dorosłego świata” i „Zanim pojawią się problemy – profilaktyka uniwersalna”, a dla najmłodszych – „Mela & Marcel, czyli jak bezpiecznie poznawać świat”. Programy Eduterapeutica Lux Problemy wychowawcze: Przemoc i agresja oraz Cyberprzemoc (także w zestawie) są przeznaczone dla uczniów w wieku 7–15 lat.

Zdrowy styl życia i odżywianie

„Sztuka umiaru – profilaktyka zaburzeń odżywiania”, „Kiedy jedzenie zaczyna być problemem – anoreksja i bulimia”, „Zasady zdrowego żywienia”, „Zdrowy styl życia” i „Suplementy diety – konieczność czy zagrożenie”.

Dokumenty szkoły

E-publikacja „Działania edukacyjne, profilaktyczne, wychowawcze i informacyjne” oraz e-publikacje „Standardy ochrony małoletnich” (dla szkoły, przedszkola i w wersji skróconej dla dzieci) porządkują obowiązki szkoły w tym zakresie.

Większość materiałów Multieducatio jest dostępna w dwóch formach: do pobrania albo na nośniku USB.

Gotowe zestawy

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Kto opracowuje program wychowawczo-profilaktyczny szkoły?

Program przygotowuje zespół nauczycieli i specjalistów na podstawie corocznej diagnozy potrzeb uczniów, a uchwala go rada rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną.

Czym różni się profilaktyka uniwersalna od selektywnej i wskazującej?

Profilaktyka uniwersalna jest kierowana do wszystkich uczniów, selektywna – do grup zwiększonego ryzyka, a wskazująca – do uczniów, u których widać już pierwsze objawy problemów, np. kontakt z używkami.

Czy materiały profilaktyczne można wykorzystać na edukacji zdrowotnej?

Tak, jako uzupełnienie lekcji – jeśli ich treść odpowiada podstawie programowej i programowi nauczania realizowanemu w szkole. Decyzję podejmuje nauczyciel.

Co zrobić, gdy uczeń mówi, że nie chce żyć?

Potraktować to poważnie, nie zostawiać ucznia samego i niezwłocznie poinformować pedagoga lub psychologa szkolnego oraz rodziców – zgodnie z procedurą szkoły. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia należy dzwonić pod numer 112. Uczniowie mogą też zadzwonić pod numer 116 111 lub 800 12 12 12.

Jak często trzeba przeprowadzać diagnozę do programu wychowawczo-profilaktycznego?

Co roku. Wyniki corocznej diagnozy, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka, są podstawą do modyfikacji programu.