Programy i karty pracy do nauki języka polskiego jako obcego, materiały o wielokulturowości oraz wzory dokumentów i druki potrzebne przy przyjęciu ucznia z zagranicy. Poniżej – poradnik dla nauczycieli i dyrektorów: jak wspierać ucznia, który dopiero uczy się polskiego.

Kim jest uczeń z doświadczeniem migracji?

To uczeń, który przyjechał do Polski z innego kraju – jako cudzoziemiec albo jako obywatel polski wracający z emigracji – i wcześniej uczył się w szkole za granicą. Takie dzieci różnią się znajomością polskiego, przygotowaniem szkolnym i przeżyciami: jedno szybko nadrabia język, drugie przeżyło wojnę lub nagłą utratę wszystkiego, co znało. Przepisy o pomocy psychologiczno-pedagogicznej wymieniają trudności adaptacyjne związane z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym z wcześniejszym kształceniem za granicą, wśród przyczyn specjalnych potrzeb edukacyjnych.

Od roku szkolnego 2026/2027 uczniowie z Ukrainy uczą się na takich samych zasadach jak inni cudzoziemcy – szczególne rozwiązania wprowadzone po 2022 r. przestały obowiązywać 31 sierpnia 2026 r.

Jakie trudności może mieć uczeń w nowej szkole?

–       bariera językowa – zwłaszcza język przedmiotowy (matematyka, przyroda, historia), nawet gdy uczeń dobrze radzi sobie w rozmowie,

–       różnice programowe – inne treści i kolejność materiału, inny alfabet, inny zapis działań,

–       inne zwyczaje szkolne – sposób zwracania się do nauczyciela, ocenianie, praca w grupie,

–       poczucie osamotnienia i tęsknota, a czasem doświadczenia traumatyczne związane z wojną lub ucieczką,

–       milczenie w pierwszych tygodniach lub miesiącach – naturalny etap nauki nowego języka, a nie brak chęci do współpracy.

Jak wspierać ucznia w klasie?

–       wyznaczenie ucznia-opiekuna z klasy, który pomoże w pierwszych tygodniach,

–       krótkie, proste polecenia wsparte obrazem, gestem i przykładem; słowniczki pojęć przedmiotowych,

–       ocenianie wiedzy i postępów, a nie poprawności językowej; zadania obrazkowe, z wyborem odpowiedzi i z uzupełnianiem,

–       docenienie języka i kultury ucznia – np. zadania, w których opowiada o swoim kraju,

–       zajęcia o wielokulturowości dla całej klasy, które ułatwiają przyjęcie nowego kolegi,

–       stały kontakt z rodzicami, w razie potrzeby z pomocą osoby znającej ich język.

Uczeń cudzoziemiec w przepisach oświatowych

Cudzoziemcy korzystają z nauki i opieki w publicznych przedszkolach i szkołach na warunkach dotyczących obywateli polskich (art. 165 ustawy – Prawo oświatowe). Uczeń, który nie zna języka polskiego albo zna go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki, ma prawo do dodatkowej, bezpłatnej nauki języka polskiego organizowanej przez organ prowadzący – w wymiarze co najmniej 2 godzin tygodniowo, przez okres do 24 miesięcy. Może też korzystać z zajęć wyrównawczych z przedmiotów, a organ prowadzący może tworzyć oddziały przygotowawcze dla uczniów, którzy potrzebują intensywnej nauki języka przed przejściem do zwykłej klasy.

Uczniowi może pomagać osoba władająca językiem kraju jego pochodzenia, zatrudniona jako pomoc nauczyciela (asystent międzykulturowy). Uproszczone zasady zatrudniania asystentów utrzymano do 4 marca 2027 r. Jeśli uczeń ma trudności adaptacyjne, szkoła udziela mu też pomocy psychologiczno-pedagogicznej na zasadach ogólnych. Zasady szczegółowe określa rozporządzenie MEN z 23 sierpnia 2017 r. w sprawie kształcenia osób niebędących obywatelami polskimi.

Przyjęcie ucznia z zagranicy – dokumenty

Ucznia przyjmuje się do klasy odpowiedniej do wieku i dotychczasowej nauki – na podstawie świadectwa lub innego dokumentu z zagranicy, a gdy go brak – oświadczenia rodzica o latach nauki. Szkoła wydaje decyzje i zaświadczenia, organizuje dodatkową naukę języka polskiego i dokumentuje udzielane wsparcie. Gotowe wzory tych dokumentów oszczędzają czas sekretariatu i dyrektora.

Jakie pomoce wybrać dla ucznia z doświadczeniem migracji?

Nauka języka polskiego jako obcego

mTalent Nauka polskiego jako obcego to kilkaset ćwiczeń multimedialnych na poziomie A1 z elementami A2, w dwóch grupach wiekowych (klasy I–III i IV–VIII), z kartami pracy i przewodnikiem metodycznym – do dodatkowych lekcji polskiego i do zwykłych lekcji, na których są uczniowie słabo znający język. Program nauczania „Polski na szóstkę” z kartami pracy Edulex to gotowy materiał dla klas I–III.

Czytanie i język przedmiotowy

mTalent Czytanie. Litery (5+) pomaga opanować polski alfabet uczniom, którzy wcześniej pisali innym pismem, a mTalent Czytanie ze zrozumieniem (7+, 11+, 14+) – zrozumieć teksty z podręczników.

Wielokulturowość i emocje

Pakiet filmów „Globalny Świat” zawiera film „Migracje i wielokulturowość” ze scenariuszem lekcji – na godzinę wychowawczą lub WOS. Programy Kompetencje emocjonalno-społeczne i Stacje Emocji pomagają nazywać emocje z użyciem obrazów, co ułatwia rozmowę, gdy brakuje słów.

Dokumentacja

E-publikacja z wzorami dokumentów do organizacji kształcenia uczniów z Ukrainy, zaświadczenia o uczęszczaniu do oddziału przygotowawczego i druk organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Gotowe zestawy

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Ile godzin dodatkowej nauki języka polskiego przysługuje uczniowi cudzoziemcowi?

Co najmniej 2 godziny tygodniowo, przez okres do 24 miesięcy. Zajęcia organizuje organ prowadzący szkołę; są bezpłatne i odbywają się dodatkowo, poza obowiązkowymi lekcjami.

Czy uczniowie z Ukrainy nadal mają osobne zasady?

Nie. Od 1 września 2026 r. uczniowie z Ukrainy uczą się na zasadach ogólnych dotyczących cudzoziemców – przysługuje im m.in. dodatkowa nauka języka polskiego, zajęcia wyrównawcze i pomoc psychologiczno-pedagogiczna.

Czym jest oddział przygotowawczy?

To oddział dla uczniów, którzy z powodu bariery językowej lub różnic programowych potrzebują intensywnej nauki języka polskiego i dostosowania nauczania, zanim przejdą do zwykłej klasy. Tworzy go organ prowadzący.

Kim jest asystent międzykulturowy?

To osoba władająca językiem kraju pochodzenia ucznia, zatrudniona w szkole jako pomoc nauczyciela. Pomaga uczniowi w lekcjach i w kontakcie z rodzicami. Do 4 marca 2027 r. obowiązują uproszczone zasady zatrudniania asystentów.

Jak oceniać ucznia, który słabo zna polski?

Oceniać przede wszystkim wiedzę i postępy, a nie poprawność języka: stosować zadania obrazkowe, testy wyboru, krótkie odpowiedzi i pozwalać korzystać ze słowniczka. Warto ustalić wspólne zasady w zespole nauczycieli uczących ucznia.